İSG Risk Değerlendirmesi: Dijital Dönüşüm Rehberi [2026]
İş Sağlığı ve Güvenliği risk değerlendirmesi, 6331 sayılı kanunun en temel yükümlülüklerinden biridir. Bu rehberde risk değerlendirme sürecini, yöntemlerini ve İSG yazılımı ile dijital olarak nasıl yönetileceğini detaylı olarak ele alıyoruz.
Risk Değerlendirmesi Nedir?
Risk değerlendirmesi, işyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilmesi, risklerin büyüklüklerinin hesaplanması ve kontrol tedbirlerinin belirlenmesi sürecidir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 10. maddesi, tüm işverenlerin risk değerlendirmesi yapmakla veya yaptırmakla yükümlü olduğunu açıkça belirtir. Risk değerlendirmesi yapılmayan işyerlerine idari para cezası uygulanır ve iş kazası durumunda hukuki sorumluluk doğar.
Risk Değerlendirmesi Yöntemleri
Türkiye'de İSG uygulamalarında en yaygın kullanılan risk değerlendirme yöntemleri şunlardır:
1. Matris (L Tipi) Yöntemi
En yaygın kullanılan yöntemdir. Riskin olasılık ve şiddet değerlerinin çarpılmasıyla risk skoru hesaplanır. 5×5 matris tablosu üzerinde risk seviyeleri belirlenir. Uygulaması basit ve anlaşılırdır, küçük ve orta ölçekli işyerleri için idealdir.
2. Fine-Kinney Yöntemi
Daha detaylı bir değerlendirme sunar. Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet formülü kullanılır. Üç parametrenin çarpımıyla risk değeri hesaplandığı için daha hassas bir sınıflandırma yapılır. Büyük ve karmaşık işyerleri için tercih edilir.
3. HAZOP (Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi)
Özellikle kimya, petrokimya ve enerji sektörlerinde kullanılan sistematik bir yöntemdir. Proses akış şemaları üzerinden sapma analizi yapılarak tehlikeler belirlenir.
Risk Seviyeleri ve Aksiyon Planı
| Risk Seviyesi | Skor | Gerekli Aksiyon |
|---|---|---|
| Çok Yüksek (Kabul Edilemez) | 20-25 | Derhal çalışma durdurulmalı, acil önlem alınmalı |
| Yüksek (Önemli) | 15-19 | Kısa vadede önlem alınmalı (1-7 gün) |
| Orta (Dikkate Değer) | 8-14 | Planlı önlem alınmalı (1-3 ay) |
| Düşük (Kabul Edilebilir) | 4-7 | Mevcut kontroller yeterli, izleme devam |
| Çok Düşük (Önemsiz) | 1-3 | Ek önlem gerekli değil |
Geleneksel Risk Değerlendirmenin Sorunları
Birçok OSGB ve işyeri, risk değerlendirme süreçlerini hâlâ Excel tablolarında veya kağıt formlarla yönetmeye çalışmaktadır. Bu yaklaşımın ciddi dezavantajları vardır:
- Versiyon karmaşası: Birden fazla Excel dosyası arasında hangi formun güncel olduğu karışır
- Takip zorluğu: Belirlenen önlemlerin uygulanıp uygulanmadığı takip edilemez
- Periyodik güncelleme unutulur: Risk değerlendirmelerinin 2 yılda bir yenilenmesi gerekliliği atlanır
- Raporlama güçlüğü: Denetimler için anlık rapor üretmek saatler alır
- Veri kaybı riski: Bilgisayar arızası veya dosya bozulması durumunda tüm veriler kaybolabilir
İSG Yazılımı ile Dijital Risk Değerlendirmesi
Modern bir İSG yazılımı, risk değerlendirme sürecinin tamamını dijitalleştirerek yukarıdaki sorunları ortadan kaldırır. MediPACS İSG modülü ile risk değerlendirmesi şu şekilde çalışır:
Standart Form Şablonları
Matris yöntemi, Fine-Kinney, 5×5 matris gibi farklı değerlendirme yöntemlerine uygun hazır şablonlar
Otomatik Risk Skoru Hesaplama
Olasılık × Şiddet × Frekans formülü ile otomatik risk skoru ve seviye belirleme
Önlem Takibi ve Atama
Her tehlike için sorumlu kişi atama, tamamlanma tarihi belirleme ve ilerleme takibi
Periyodik Yeniden Değerlendirme
Otomatik hatırlatmalarla risk değerlendirmelerinin zamanında güncellenmesi
Karşılaştırmalı Raporlama
Dönemler arası risk değişim analizi ve trend raporları
Yasal Uyumluluk Belgeleri
Bakanlık formatlarına uygun risk değerlendirme raporu çıktısı
Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenmeli?
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre risk değerlendirmesi aşağıdaki durumlarda yenilenmelidir:
- Çok tehlikeli sınıf: En geç 2 yılda bir
- Tehlikeli sınıf: En geç 4 yılda bir
- Az tehlikeli sınıf: En geç 6 yılda bir
- İşyerinde değişiklik yapılması halinde (yeni makine, yeni proses vb.)
- İş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesi halinde
- Çalışma ortamı ölçüm sonuçlarının değişmesi halinde
MediPACS İSG yazılımı, tehlike sınıfına göre otomatik hatırlatma bildirimleri göndererek yenileme tarihlerinin asla atlanmamasını sağlar.
Risk Değerlendirmesi Adımları
Etkili bir risk değerlendirmesi 5 temel adımdan oluşur:
- Tehlike Tanımlama: İşyerindeki fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tehlikelerin belirlenmesi
- Risk Analizi: Her tehlikenin risk düzeyinin (olasılık × şiddet) hesaplanması
- Risk Derecelendirme: Hesaplanan risk skorlarının kabul edilebilirlik düzeylerine göre sınıflandırılması
- Kontrol Tedbirleri: Riskleri azaltmak veya ortadan kaldırmak için önlemlerin belirlenmesi (eliminasyon → ikame → mühendislik → idari → KKD hiyerarşisi)
- İzleme ve Gözden Geçirme: Uygulanan tedbirlerin etkinliğinin değerlendirilmesi ve gerekirse güncellenmesi
Sonuç
İSG risk değerlendirmesi, sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda çalışan güvenliğinin temel taşıdır. Manuel yöntemlerle yürütülen risk değerlendirme süreçleri, hata, gecikme ve veri kaybı risklerini beraberinde getirir. MediPACS İSG yazılımı ile tüm risk değerlendirme süreçlerinizi dijitalleştirerek hem yasal uyumluluğunuzu hem de iş güvenliğinizi üst düzeye çıkarabilirsiniz.
Ücretsiz demo talep ederek MediPACS risk değerlendirme modülünü kendiniz deneyebilirsiniz.